Explore Urola
Azteazkena, 07 Azaroa 2018 10:25

ABARAXKA

Andaluzian bolada batzuk pasa izandakoa naiz eta bertan lagun asko egin ditut. Hauetako batzuk etorri zaizkit bisitan lehen aldiz Alli arriba ezagutu behar dutela esanez. Hala ere, Dolores eta Rafi Sevilako lagun hauek betiko topikoetatik ihes egin zaleak dira eta Kontxako badiatik urrunduz, serie famatuko teilatuan pareta baten kontra jokatzen duten jokoak atentzioa deitu diela aipatu eta euskal pilota zer den eta nola sortu zen jakin nahiko luketela esan didate. Berehala pentsatuko nuen nik hori, baina www.urolaturismo.eus –ek eman dit soluzioa Zu ere pilotari ekimena martxan jarri dela jakin izan baitut bertan.

 

iglesia azkoitia

 

Ekimen honen funtsa, ikusle hutsa izateari utzi eta horren gurea dugun kirol honetako  benetako profesional baten eskutik bi orduz pilotari bihurtzea da. Esku pilotan eta palan aritzeko aukera ematen dute, euskal pilotaren sekretuak ere azalduz. Kotxean montatu gara eta sorpresa bat emango niela esanez, badaezpada txandala eta zapatillak motxila batean eramateko eskatu diet.

 

pelota mano 

  

Iritsi gara Gurea frontoira, 85 urte dituen eraikina da hau, 38’5 metro luze dena eta 888 pertsonentzat kapazitatea daukana. Jesus Mari Anduezak azaldu digunez, orain 17 urte arte, 1300 ikusle sartzen omen ziren bertan, baina hirugarren pisua kendu egin zioten berrikuntza lanak egiterakoan.

 

gurea fronton

 

azkoitia fronton trasera

 

fronton atano trasera

 

Mariano Juaristi Atano IIIren irudiak presiditzen du frontoia. Juaristi, herriko pilotaririk onena izan zela esan digu Anduezak, askorentzat historiak eman duen onena, buruz buruko modalitatean nagusi izan baitzen bi hamarkadetan.

 

escultura fronton atano

 

Diotenez, gerra garaian, jokatu gabe ere eman izan zizkioten txapelak Atano baserrian jaio zen pertsonaiarik ospetsuenari. Kontuak kontu, bere markak askok ezagutzen dituzte eta gaur egun ere bere izenak handi izaten jarraitzen du pilotaren munduan; Donostiako frontoi nagusiak bere izena darama adibidez. Ez zen bera izan baina Azkoitiko pilotari ospetsu bakarra. Jesus Marik azaldu digunez, 1980an, 24 pilotari azkoitiar izan ziren profesionaletan eta Atanotarrez gain, Tapiatarrak, Anduezatarrak edo Larrañagatarrak bezalako familiak oso lotuak egon dira pilotari.

 

cuadro pelotaris

 

Bere garaian “Pilotarien Sehaska” deitu zioten Azkoitiari eta Interpueblos txapelketako edizio guztietan parte hartu duen herri bakarra omen da. Penaz esan digu hala ere Anduezak, gaur egun pilotak ez duela garai hartako sasoia, nahiz eta Euskal Herrian galtzen hasia dena, Soria, Zamora edo Burgosen irabazten hasia den, eta horregatik uda garaian herriko festa askotan aurkituko ditugula pilota partidak han.

 

pelota caja

  

Bi orduko saioa egin eta dutxa hartuta, atera gara pilotalekutik, baina parez-pare beste sei frontoi aurkitu ditugu, guztiak batuta, guztiak desberdinak, arte obra bat bailitzan.

 

oteiza frontones arbol 

 

Frontoi zuriak edo Jorge Oteizaren frontoiak direla jartzen du kartelak eta sukaldean sartuta egin ohi dudan moduan hitzekin ere txundituta utzi ditut Sevillako nire lagunak. Azaldu diet Azkoitiak artista unibertsalaren adopzio herria izanik Oteizaren ideiak eta tradizio pilotazalea bateratuz sortu nahi izan zuen gunea dela hau.

 

fronton zuberoa 

 

Euskal Herriko zazpi lurraldeak sinbolizatu nahi dituzten 6 pilotaleku hauek pilotan jokatzeko modu desberdinak erakutsi nahi dituztela, baina Oteizak esaten zuena kontutan hartuta, eskultura eraginkorra dela hau eta horregatik espazioekin jokatu zutela, edozein pertsonek frontoi txiki zein handi hauek erabili ahal izateko. “Pilotariak frontoietako eskultoreak dira eta arte obra honetan, edozeinek zizelkatu dezake bere obra pilotari lotua”. Aurpegi arraro xamarrarekin begiratu naute, baina tira, pilota frontisera moduan bota ditut esplikazioak eta gainera uste dut tanto egin dudala.

 

oteiza fronton principal

  

Orain gutxi egon nintzen Azkoitian eta eguna aprobetxatzeko asmoz Juanba Mendizabalek irakatsitakoak erakutsi nahi dizkiet Dolores eta Rafiri. Gerturatu gara plaza ingurura eta Udaletxeko arkupetan han ikusi ditugu dinbi-danba pilotari emanez batzuk. Hiruok lelo aurpegiz ikusi ditugu. Hori da abilezia! Argazki kamerek su hartu dute noski.

 

kontsejue iturria

 

consejo fronton

 

Baina, udaltzainek eta alkateak ez al dute kexarik? Pentsamendu horietan murgilduta nengoela gerturatu dira bi gizon parrez. Somatuko zuten hemengoak ez garela, ikusten ari ginela gustatzen al zitzaigun galdetu digutenean. Ta halako baten horietako batek esan digu berak argazkitan ezin duela atera, “derechos de imagen” dauzkala. Igarri diot brometan ari zela eta nik jarraitu nahi izan diot: “Ta zu zein nor zara ba?
Ni Juan Mari Juaristi, Atano XIII “. Hara!! Atanotar bat ezagutu behar dugu!!

Jator eseri da gurekin kafe batera gonbidatzen diogula esatean. Sevillako lagunak pilotaren munduan barneratu nahi ditudala eta horregatik ekarri ditudala Azkoitira esatean barre egin du. Honek ere pentsatuko zuen, zoratuta nagoela Sevilla eta pilota lotu nahi baditut, baina behintzat Goiko Losa frontoiak eta batez ere Kontzejupek (horrela deitzen dira plazan aurkitu ditzakegun bi frontoiak) zer nolako garrantzia duten azaldu digu.

 

goiko losa

  

Biak hala biak XVIII. mendean eraiki ziren. Bata, Udaletxea, 30. hamarkadan eraiki zena, baina horrenbestekoa zen herrian zegoen jokatzeko demanda… segituan arkupeak frontoi bilakatu zirela. Eta orain pentsatzen jarrita… Udaletxe azpian dagoelako deituko da Kontzejupe? Goiko Losa berriz, Peñafloridako kondeak eraiki zuen 1759. urterako eta itxuraz segituan bilakatu zen apustu gune. 

 

imagen goiko losa

 

Hala ere, azkoitiarrek beti izan diote kariño berezia Kontzejuperi, herri erdian egoteak beti bizitasun berezia eman diolako. Txikiteo orduetan, pilota zarata entzunez gero, jendea bertara gerturatzen ziren, langileak, lan txanda hasi aurretik, bertan ibiltzen ziren eta mota guztietako apustu eta festibal bereziak bizi izan dira bertan. Arau bereziak dituen frontoi txikia da, pareta eskuinean daukana (hiru aterekin gainera!), sabai bajua, zutabeak eta leku ezkutuak, horregatik jokatzeko indarra alde batera utzi eta trebezia abian jarri behar da bertan. Atano III handiak esaten omen zuen bertako zirrikitu guztiak menderatu ostean edozein pilotalekutan aritzeko gai izango zela. Azkoitiar pilotarientzat Unibertsitatea izan da Kontzejupe.

 

kontsejupe centro

  

Gustura pasa da kafe ordua Juan Marirekin eta penaz hartu dugu joan behar izateak, baina benetan eskertu dugu gurekin eduki duen jarrera. Batzuek kirol ez dela kultura esango dute. Baina guk gaur kirol kultura egin eta ikasi dugulakoan nago. Liluratuta daude Dolores eta Rafi, gaurkoan kultura klase teoriko eta praktikoa jaso dutelako. Uste dut eman diedan sorpresa sorpresarekin gustura bueltatuko direla Andaluziara. Eta Andaluzia diodala… tapak eta tapak, gosea… eta gosea… Pintxopote!!!

 

pincho ttakun

Argazkia: Ttakun Taberna 

 

Hau ere kultura bihurtu da dagoeneko eta, gaurkoan ere tripa beteta joango gara etxera Azkoitiko tabernetan barrena ibili eta gero.

 

inaki dedo fronton

 

 

Mila esker Jesus Mari Anduezari, esperientzia hau ahaztezina egiteagatik eta nola ez, Juan Mari Juaristiri (Atano XIII) Euskal Herriko pilotaren historiara gehiago hurbiltzen laguntzeatik. Ahaztu gabe Urola Turismoko nire lagun Oihanarekin, Urola erdiko txokoak ezagutzeko bidai honetan laguntzeagatik.

 

 

 

 

Iñaki Sare

 

Saila: Esperientziak

Azkoitiko txokoak lehertuta utzi nautenez, Azpeitiara bidean Hotel Loiolan lo egitea erabaki dut, izenak ezin baitzuen hobea izan egun hauetan atsedena hartzeko. Bihar Soreasuko San Sebastianen Parrokia bisitatzea gomendatu didate, eta seguru nago gaurkoan adina kolore eta historia ikusi eta entzungo ditudala. Hala ere gorrixka koloreko eraikuntza izugarri batek atentzioa deitu dit.

 

convento olatz

 

Izarraitzen azpian, belar berdez inguraturik, kolore gorrixka horrek nolabaiteko berezitasuna ematen dio, zeru urdin eta hodei txurien isladapean. Baina nire oinek ez didate beste ezer egiten uzten eta bihar egin beharko ditut beste guztiak. 

Gosaltzera jaitsi bezain pronto, Pakori deitu diot. Berarekin bainago geldituta Parrokia bisitatzeko, baina aurrez atzo ikusi nuen eraikuntza ikusi nahi dut.

olatz konbentua

 

Jo dut tinbrea eta Karmenek ireki dit atea. Orduan jakin dut komentua dela. Badauka baina sekretu bat gordea, eta hori, bere atzean geratzen da: Olatzeko ermita. XII mendeko kapila apal bezain ederra, Inaziok beneratzen zuena eta leku honi, tenpluari eta Euskal Herriko emakume askori izena ematen dion Ama Birjina erromaniko baten irudia gordetzen duena.

 

ermita olatzermita olatz interior

 

Zenbatetan bisitatuko ote zuen gure Inaziok Olatzeko ermita hau? Kasik nik nire etxe azpiko tabernako kañeroa adina seguruenik. Sinpletasunak sor dezakeen edertasunari bueltaka konturatu naiz Pakorekin neukan hitzordura berandu iritsiko naizela eta Soreasuko Parrokiarantz abiatu naiz.

 

parroquia azpeitia

 

Urteak daramatza Pakok pareta hauetan barrena pasiatzen. Pentsa, bertan zela ezagutu zuen Juan XIII, oraindik ere Veneziako Kardenala zela, gerora aita santu bihurtu zutena eta orain santu ere badena.

 

parroquia azpeitia iglesia

 

Loiolatarrak, aldare nagusiaren azpian omen daude enterraturik eta bertan aurkitzen da baita Inazio batailatu zuteneko pila.

 

iglesia azpeitia

 

Eta buru gainean, organo izugarri bat. Korura igo eta organo bat barrutik nolakoa den ezagutu ahal izan dut. Musika entzutea gustatzen zait, jotzea baina, maisuei utziko diegu, tubo pila honekin melodia bat egitea ez baitago edonoren menpe.

 

parroquia organoorgano de azpeitia

 

Bere garaian zentro tenplario izan omen zenak 8 kapera ezberdin dauzka, baina agian bereziena, Bakardadearena da.

 

capilla de la soledad

 

Nikolas Saenz de Elola azpeitiarrak testamentuan eskatuta egin zen. Elola Pizarrorekin joan zen Peru konkistatzera eta urrez josia itzuli omen zen. Grisalla estiloan pintaturik, Danteren koadro famatu batean zaudela irudituko zaizu momentu puntual batean.

 

capilla soledadcapilla soledad escultura

 

capilla soledad techo

 

Soreasuko San Sebastianen parrokiatik irten eta Magdalenara naramate neure oinek. Bertara iritsi bezain pronto aurkitu dut Miren. Berarekin ikusi ahal izan dut Jesuiten ordena fundatu zuen Inaziok horren ondo ezagutu zituen ermita eta ospitalea.

 

ermita magdalena

hospital magdalena

 

Parisetik bueltan, Inazio hiru hilabetez egon zen bertan bere irakaspenak ematen. Dagoeneko jarraitzaile asko zituen Inaziok eta bere herrian zer esanik ez, horregatik mezak ematen zituen bakoitzean ermita lepo betetzen zen eta bertaratu ezin zuten gaixoak leihora gerturatzen zituzten bera entzun ahal izateko. Ermita XIII mendean bezala dago, lur berdinarekin eta erromesek egin moduan, neuk ere nire oinetakoak kendu ditut bertan sartzeko. Ospitaleak berriz, eraldaketa handia jasan du, baina gai bati lotuta jarraitzen du: Loiolako Inazio. Ez naiz ni bertako bisitari bakarra, mundu osotik etorritako jendea pasatzen baita bertatik, baita txinoak edo japoniarrak edo… bisita liburuan ageri denez.

 

firma inaki sare

 

Neka-neka eginda nago, kotxerako bidea hartu nahi dut, baina kaleetatik barrena noala, jendez inguratuta ikusi dut nire burua. Tabernatik tabernara dabil jendea. Noski! Pintxo-pote eguna izan behar du gaurkoak Azpeitian. Zuhatz tabernan sartu eta zerbezarekin pintxo eder batzuk jateko aukera izan dut dardo makinaren kontra jarrita.

 

pinchos azpeitia

 

Gaurkoz, nire etxe azpiko tabernako kañeroa alde batera utzi eta gorri, berde, urdin, beltz, txuri… kolorez betetako egun hau pintxo ezberdinen kolore tartean amaituko dut.

 

inaki sare parroquia

 

Mila esker Pako eta Mireni, esperientzia hau ahaztezina egiteagatik. Nola ez,  Urola Turismoko Oihana eta Maixari, behar nuen informazio eta aholku guztiez gain, nirekin arduratzeagatik.

 

 

 

 

Iñaki Sare

 

 

Saila: Esperientziak
Osteguna, 11 Maiatza 2017 16:30

Koloretan murgilduz Inaziotar bidetik barrena

azkoitia san martin baseliza

Loiolan bizi izandako neure barnera bidaiak ukituta utzi nau, baina jakin-minez oraindik ere. Barnera bidaia egiteko, kanpokoa ezagutu behar dela ere pentsatzen dut, edo behintzat Inaziok horrela egin zuelakoan nago, Manresara arte iritsi baitzen oinez. Askotan esan ohi da, duzuna hobeto ezagutzeko kanpora irten behar dela. Gehienek bidaiekin lotu ohi dugu hori, baina bakoitzaren barrena ezagutzeko, kanpotik inguratzen zaituena ere ezagutu behar al da? Buruari galdera hori egiteaz bat, Inaziok bere inguruan zituen herri eta ibilbideak ezagutzeko grina sortu zait. Azkoitia eta Azpeitia, edo “Haitz Goitia” eta “Haitz Beitia”, eta erdi erdian Loiola. Inazioren Etxe Santua ote da bi herriak banatzen dituen haitz hori? Batek jakin.

Arrupe Hoteletik irtenda, gora hala behera egitea erabaki behar nuen eta goitik behera joatea errazagoa denez, aurrena aldapan gora (pausorik pauso) joan naiz. Loiolako informazio bulegoko Oihana eta Maixak, Juan Bautista Mendizabal, Azkoitiko historiatzaile eta kondairagileaz gain bertako gida denaren telefonoa eman didate “los enclaves ignacianos en Azkoitia” erakusteko pertsonarik interesgarriena delako. Modu honetara, Inazioren familiaren garrantziaz eta beste hainbat gauzari buruzko informazioa jasotzeko aukera edukiko dut. Izan ere Juan Bautista ez da edonolako pertsonaia, Euskal Herriaren Adiskideen Elkarteko gipuzkoako zuzendari nagusia eta Intxausti Jauregiko, Zalduntxoen egoitza nagusia tajuz zaintzen duena da, alaber.

azcoitia palacio inchausti

 

Euskaldun peto-petoa bai baina ardi galduen pare iritsi naiz Azkoitira. Tripa bete ez dudalako izango da. horregatik Presalde izeneko gozotegian sartu naiz. Hori da hori, pasta, boilo...aukera. Ezin izan diot tentazioari eutsi eta kafesnearekin batera “milhojas” pastela begitatik sartu zaidan moduan irentsi dut barrura arte. Emakume bat Azkoitiko “makarroi” famatuak erosten ari zela konturatu eta probatu gabe ezin joana dudanez, kaxetila betekin irten dut nik ere.

casa balda azcoitia san ignacio de loyola

balda etxea azkoiti

 

ermita balda etxea azkoitiDeitu diot Juan Bautistari eta Intxausti Jauregian egin dugu zita. Euskal kulturaren beste pasarte bat ezagutu ahal izan dut, momentu batean "ilustre" sentiarazi nauen gizon honen eskutik, bere debozioa historioako pasarte hau kontatzen ikaragarria izan da, ulergarria bera ere zalduntxo bat baita. Baina Inaziorekin lotura handiagoa zuen zerbaiten bila nabilela jakinda, herriaren erdialdera eramango gaituen bidetik eraman nau, Baldatarren dorretxera iritsi arte. Pentsa zein zaharra den, herriak berak baino urte gehiago dituela eraikuntzak. Bertan hezi zen Loiolako Inazioren ama, Marina Saez de Licona eta Balda. Aurreko batean kontatu nizuen Inazioren aitona, aitaren partetik, Oñaztar jauntxo handi bat zela. Amaren partetik berriz, ganboatarren alde egin zuen familia bateko partaide da. Badago beraz, gure historia zatitu honetan, batzen gaituen gauza bat eta hori Loiolako Inazio da. Hala ere, orain ulertzen hasia naiz azpeitiarren eta azkoitiarren arteko pike sanoa nondik etor daitekeen, Jesusen konpainiaren fundatzailearen jatorrietatik hain zuzen ere. Batzuek azpeitiarra dela, besteek azkoitiarra, garai hartan aman etxera joaten omen zelako haurra jaiotzera… bada, bietatik dauka apur bat. San Inazioren ohorezko kapera eraiki zuten dorretxe honetan, baina gaur egun jabetza pribatukoa da, eta tamalez ezin da bisitatu. Soilik dorretxe barrua atetik ikus daiteke.

  

azcoitia plaza balda

Erraz pasa zait denbora, gustora bainago Balda plazako Oteiza eskulturan inguruan eserita. Neure burua XV. mendeko pertsonai bat bezala irudikatzen, Juanbak inguruko eraikin historikoei buruzko dozenaka kontu kontatzen dizkidan bitartean, nere tripak errealitatera itzularazi didaten arte. Kale nagusian sartuta, parrokia bertan ikus daiteke, baina adokinezko bidertzean dauden hainbat tabernetako terraza batean mokadutxo bat hartzeko gonbitea egin dit Juanbak. Ttakun izeneko tabernako panpano azpian otordua egiteko aparteko giroa izan dugu Juanba eta biok. Grazia ematen dit zenbat aldiz esan didan "imajinatzen garai hartan nola izango ziren ? ", eta horrelaxe jarraitu dut, nere burua XV. mendean irudikatzen. 

 

 

 

 

 

azkoiti plaza berri

Derrigorrezko bazkal osteko kafearen ondoren eta kalean gora gindoazela, lilura sortu didan beste dorretxe edo jauregi batekin aurkitu gara. Atentzioa deitzen du,  hormen belztasunak. Pentsa , "Etxe Beltz" bezala ezaguna dela. Historia handiko etxea da Idiakez jauregi hau, Erdi Aroko harresi zaharraren babesean eraiki omen zen eta Idiakez familiarenaz gain, Olanotarrena eta baita Loiolatarren armarri historikoak ikusi ahal dira bertan. Inaziorekin ere lotura zuzena dauka, hain zuzen, bere iloba Marina Uso de Loyolak. Honen ondorengoak, gaur egungo jabeak, Loiolarrak baitira. Hala ere, historia luzea du etxe honek, liberalek su eman zioten arte, hormak erabat belztuta utziz, eta ezizena irabaziz.

azcoitia parroquia santa maria de la real

 

Bertan gaudela, Ama Birjinaren Jasokundearen parrokiara bisita bat egitea ere tokatzen zen. Itxuraz hau ez zen izan Azkoitiak izan zuen lehen parrokia. Izan ere, aurrez Baldatarren lurretan zegoen Baldako Andre Mariarena zen herriko eliza garrantzitsuena. Herri erdian egoteak baina, herriko familia garrantzitsuenetan eragina izan zuen eta agian horregatik, nazioarte mailan ezaguna den organo erromantiko-sinfonikoaz gain, elizaren osagai garrantzitsuenen artean bere garaian Olano eta Idiakez sendiarena eta Rekalde etxekoen, eta hauen ondorenak diren Loiolatarrena, izan zen erretaulak daude. Asisko Frantzizkori eskainia, Loiolako San Inazioren irudia oso presente dago bertan. 

retablo santa maria de la real azcoitiaorgano azcoitia aristide cavaille coll parroquia santa maria de la real azcoitia


 organo santa maria la real cavaille collultimo organo cavaille coll

juan bautista parroquia azcoitia

Azkoitiko bisita hau, Floreaga dorrean amaitu dut. Gaur egun Joseba jatetxea dena mudejar estiloan eraiki zuen Karlos V.a enperadorearen diruzain izan zen Pedro Sanchez Zuazolakoak. Honen ondorengoak Loiolatarrekin bat egin zutela ere jakin dut gero, eta hauek bertako jaun-andre izatera iritsi zirela. Denbora aurrera pasa ahala, nekazari etxe bihurtu zen eta bertan jaio zen adibidez Atano III.a pilotari ospetsua. Honen historia baina, beste batean kontatuko dugu agian.

palacio floreaga ioseba jatetxeaDorretxe aurreko aparkalekuan agurtu dut Juanba, denbora beharko dut kontakizun denak gogoratu eta liburuxkan ditudan ohar denak txukuntzen. Izan ere, zihurta dezaket, gida on guztien modura zabaldutako liburu bat bezalakoa dela. Goizez Oihana eta Maixak emandako gomendioari jarraituz, Abaraxka jatetxera inguratu naiz. Gure herriaren ezaugarri nagusia sukaldatzeko dugun abilezia da, eta Mikel Uria sukaldari ezagunaren eskutik ezin nuen gutxiago espero.  Menu desberdinak dituzten toki paregabean dauka Mikelek bere jatetxea. Ilunabarra gozatuz, ardo kopa on batekin, Loiolara begira, gustora eta lasai egon naiz, gaur ezagutu ditudan Azkoitiko txoko guztiak gogoratuz. Bihar Azpeitiarako bidean, Pako eta Miren zain izango ditut, eta gogotsu nago. Izan ere,  jakinarazi didatenez,  San Inazioren bizitza ezagutzeko gida lagunik hoberenak aurkitzen ari naiz.

 

 

iaki sare azkoitin

 

Mila esker berriro ere Urola turismoko bulegoko Oihana eta Maixari, zuen aholkuei esker, dena errazagoa baita.

Eta batez ere Juan Bautistari. Izugarrizko pazientzia izan duena nirekin. Azkoitian gida lagun bat behar izanez gero, dudarik gabe jo berarengana. Hemen dituzue berarekin kontaktatzeko datuak: E-mail hau spam roboten kontra babestuta dago. JavaScript aktibatuta izatea behar duzu hau ikusteko. edo nahi izanez gero, 606 175 356 edo 616 924 561 telefono zenbakira.

 

 

Iñaki Sare.

 

 

Saila: Blog
Osteguna, 27 Apirila 2017 11:13

ABARAXKA MIKEL URIA

Saila: Azkoitia
Astelehena, 03 Apirila 2017 11:08

TTA-KUN

Saila: Azkoitia
Ostirala, 31 Martxoa 2017 08:11

ATRASKUA

Saila: Azkoitia
Ostirala, 15 Azaroa 2013 10:07

LARRAMENDI TORREA

Entsaladak, plater konbinatuak, ogitartekoak, hanburgesak eta abar.

Saila: Azkoitia
Osteguna, 14 Azaroa 2013 12:17

Balendin Olanoren bustoa

Azkoitiko politikari eta hizlari ezagunaren heriotzaren bigarren mendeurrena oroitzeko sortutako brontzezko eskultura eta plaka (1951). Musika Eskolako parkean, Xabier Munibe Zuhaiztian.

Saila: Artea kalean
Orrialdea 1-(e)tik 4-(e)ra
FaLang translation system by Faboba